بیولوژیک چیست؟
در سال‌های اخیر، داروهای جدیدی به نام بیولوژیک (Biologic Therapy) تحول بزرگی در درمان برخی بیماری‌های التهابی ایجاد کرده‌اند. این داروها با داروهای معمولی تفاوت دارند؛ زیرا به جای سرکوب کلی سیستم ایمنی، تنها بخش مشخصی از التهاب را هدف قرار می‌دهند.
در بیماری سینوزیت مزمن همراه با پولیپ بینی نیز این داروها در برخی بیماران می‌توانند باعث کوچک شدن پولیپ‌ها، بهبود بویایی و کاهش نیاز به جراحی شوند.
سینوزیت مزمن همراه پولیپ چیست؟
سینوزیت مزمن زمانی رخ می‌دهد که التهاب مخاط بینی و سینوس‌ها بیش از ۱۲ هفته ادامه پیدا کند.
علائم شایع عبارت‌اند از:
- گرفتگی مداوم بینی
- کاهش یا از بین رفتن حس بویایی
- آبریزش یا ترشحات پشت حلق
- احساس فشار در صورت
- خروپف و اختلال خواب
در بسیاری از بیماران، پولیپ‌های بینی نیز ایجاد می‌شوند که همین مسئله درمان را دشوارتر می‌کند.
بیولوژیک‌ها چگونه عمل می‌کنند؟
در بیشتر بیماران مبتلا به پولیپ بینی، نوع خاصی از التهاب به نام Type 2 Inflammation وجود دارد.
در این التهاب، مولکول‌هایی مانند:
- IL-4
- IL-5
- IL-13
- IgE
فعال هستند و باعث رشد پولیپ‌ها می‌شوند.
بیولوژیک‌ها این مولکول‌ها را مهار کرده و التهاب را کاهش می‌دهند.
چه داروهایی در دنیا تأیید شده‌اند؟
در حال حاضر سه داروی اصلی برای درمان سینوزیت مزمن همراه با پولیپ بینی تأیید شده‌اند.
۱. Dupilumab
اولین و پرکاربردترین داروی بیولوژیک در درمان پولیپ بینی است.
مزایا:
- کوچک شدن پولیپ‌ها
- باز شدن راه بینی
- بهبود قابل توجه حس بویایی
- کاهش نیاز به جراحی مجدد
- کاهش مصرف کورتون خوراکی
۲. Omalizumab
این دارو بیشتر برای بیمارانی مناسب است که علاوه بر پولیپ بینی، آلرژی یا آسم نیز دارند.
۳. Mepolizumab
این دارو تعداد ائوزینوفیل‌ها (نوعی سلول التهابی) را کاهش می‌دهد و در برخی بیماران نتایج بسیار خوبی داشته است.
چه کسانی کاندید مناسب بیولوژیک هستند؟
بیولوژیک برای همه بیماران تجویز نمی‌شود.
طبق راهنمای بین‌المللی EPOS 2020، معمولاً این درمان برای بیمارانی توصیه می‌شود که:
- پولیپ بینی شدید دارند.
- قبلاً جراحی سینوس انجام داده‌اند و بیماری عود کرده است.
- نیاز مکرر به مصرف کورتون خوراکی دارند.
- حس بویایی خود را از دست داده‌اند.
- همزمان مبتلا به آسم هستند.
- کیفیت زندگی آن‌ها به شدت کاهش یافته است.
آیا بیولوژیک جای جراحی را می‌گیرد؟
خیر.
در بسیاری از بیماران، جراحی آندوسکوپی سینوس همچنان بهترین درمان اولیه است.
بیولوژیک معمولاً در شرایط زیر استفاده می‌شود:
- عود مکرر پولیپ بعد از جراحی
- عدم امکان انجام جراحی
- بیمارانی که ریسک بالای بیهوشی دارند
- موارد بسیار شدید با التهاب نوع دوم
در واقع، بیولوژیک و جراحی رقیب یکدیگر نیستند؛ بلکه در بسیاری از بیماران مکمل هم هستند.
مزایای بیولوژیک
- بهبود تنفس از راه بینی
- بازگشت حس بویایی
- کاهش اندازه پولیپ
- کاهش مصرف کورتون
- کاهش دفعات جراحی
- بهبود کیفیت زندگی
معایب بیولوژیک
هر درمانی در کنار مزایا، محدودیت‌هایی نیز دارد.
مهم‌ترین معایب عبارت‌اند از:
- هزینه بالا
- نیاز به تزریق منظم
- ضرورت پیگیری طولانی‌مدت
- امکان بازگشت علائم پس از قطع درمان در برخی بیماران
آیا این داروها عوارض دارند؟
اغلب بیماران این داروها را به‌خوبی تحمل می‌کنند.
شایع‌ترین عوارض شامل:
- درد محل تزریق
- سردرد
- التهاب ملتحمه (در برخی بیماران مصرف‌کننده Dupilumab)
- واکنش‌های آلرژیک که بسیار نادر هستند
به همین دلیل، درمان باید زیر نظر پزشک متخصص انجام شود.
آیا بیولوژیک در ایران قابل استفاده است؟
برخی از این داروها در ایران برای بیماری‌های دیگر مانند آسم یا درماتیت آتوپیک در دسترس هستند، اما استفاده از آن‌ها برای درمان پولیپ بینی ممکن است به شرایط بیمار، دسترسی دارو و نظر پزشک بستگی داشته باشد. همچنین هزینه درمان می‌تواند قابل توجه باشد.
پرسش‌های متداول
آیا بیولوژیک پولیپ را کاملاً از بین می‌برد؟
در بسیاری از بیماران باعث کوچک شدن قابل توجه پولیپ می‌شود، اما پاسخ درمان در افراد مختلف متفاوت است.
درمان تا چه مدت ادامه دارد؟
مدت درمان بسته به پاسخ بیمار و نظر پزشک تعیین می‌شود و ممکن است چندین ماه یا بیشتر ادامه یابد.
اگر جراحی کرده باشم، باز هم می‌توانم بیولوژیک دریافت کنم؟
بله. اتفاقاً یکی از مهم‌ترین موارد استفاده از بیولوژیک، عود پولیپ پس از جراحی است.
جمع‌بندی
بیولوژیک‌ها نسل جدیدی از درمان‌های هدفمند برای سینوزیت مزمن همراه با پولیپ بینی هستند. این داروها می‌توانند در بیماران منتخب، علائم را به‌طور قابل توجهی کاهش داده، حس بویایی را بهبود بخشیده و احتمال عود بیماری را کم کنند. با این حال، این درمان برای همه بیماران مناسب نیست و تصمیم‌گیری درباره استفاده از آن باید پس از ارزیابی کامل توسط متخصص گوش، حلق و بینی انجام شود.
