شکاف های مادرزادی ناحیه دهان و صورت یکی از پیچیده ترین ناهنجاری هایی هستند که می توانند از ابتدای لحظات تولد، الگوی رشد، تغذیه و حتی آینده اجتماعی و گفتاری کودک را تحت تاثیر قرار دهند. در میان این ناهنجاری ها، شکاف کام و لب یا همان لب شکری از بیشترین میزان شیوع برخوردار است. این اختلال نه تنها ظاهر صورت را تحت تأثیر قرار می دهد، بلکه عملکردهایی همچون صحبت کردن، مکیدن، بلع، تنفس و حتی رشد دندان ها را نیز دچار اختلال می کند.درمان قطعی و اصولی این عارضه، مجموعه ای از جراحی، توان بخشی ها و مراقبت های منسجم است که به صورت مرحله به مرحله و با مشارکت تیمی از متخصصان انجام می شود. یکی از مهمترین مراحل درمان، انجام جراحی شکاف کام و لب است که به ترمیم بافت آسیب دیده کمک می کند ، در ادامه از این مقاله همراه باشید تا به طور دقیق به بررسی این عارضه بپردازیم.
شکاف کام چیست؟
شکاف کام به حالتی گفته می شود که در آن سقف دهان کام در دوران جنینی به طور کامل بسته نمی شود؛این عدم اتصال می تواند به دو شکل شکاف کام نرم در بخش انتهایی و عضلانی سقف دهان و شکاف کام سخت در ناحیه استخوانی و قدامی ظاهر شود.
گاهی حتی این دو عارضه به صورت هم زمان رخ می دهند و گستره ای از اختلال ها را برای بیمار ایجاد می کنند.
اگر این شکاف همراه با پارگی یا گشودگی لب باشد، مجموعه را شکاف کام و لب می نامند. این ترکیب، شکل شایع تر و البته پیچیده تری از ناهنجاری های مادرزادی این ناحیه محسوب می شود.
علت های بروز شکاف کام و لب
باید گفت که علت لب شکری یا علت اصلی شکاف کام و لب کاملاً به یک عامل واحد محدود نمی شود؛ بلکه مجموعه ای از عوامل ژنتیکی، محیطی و شرایط زندگی مادر در دوران بارداری می توانند در ایجاد این وضعیت نقش داشته باشند. برخی از مهم ترین عوامل عبارت اند از:
- ژنتیک: سابقۀ خانوادگی یکی از مهم ترین فاکتور ها برای بروز لب شکری است ؛ اگر یکی از والدین یا بستگان نزدیک دچار شکاف بوده باشند، احتمال بروز آن در نوزاد نیز افزایش می یابد.
- عوامل محیطی: در دوران حساس تشکیل جنین، هرگونه اختلال در تغذیه، مصرف دخانیات، الکل و برخی داروهای خاص می تواند در روند رشد صورت جنین اثرگذار باشد.
- بیماری و شرایط مادر: دیابت کنترل نشده، عفونت ها، و برخی اختلالات هورمونی میتوانند در تکامل طبیعی صورت جنین اختلال ایجاد کنند.
اهمیت جراحی شکاف کام
هدف اصلی عمل شکاف کام و لب بازسازی ساختار و عملکرد طبیعی دهان و لب است. برخلاف تصور عمومی، این جراحی صرفاً جنبه زیبایی ندارد بلکه برای ایجاد توانایی در بلع، گفتار، تنفس صحیح و رشد طبیعی صورت ضروری است. از این رو با انجام جراحی شکاف کام و لب ، ترمیم صحیح عضلات کام، بسته شدن کامل گشودگی ها، ایجاد قابلیت گفتار صحیح، کاهش مشکلات تنفسی و بلع، بهبود ظاهر لب و بینی و فراهم کردن شرایط مناسب برای رشد دندان و فک برای کودک رخ می دهد.
عوارض لب شکری چیست؟
درمان نشدن یا تاخیر در درمان این ناهنجاری می تواند پیامد های گسترده و طولانی مدت بر زندگی کودک برجای بگذارد. مشکلات تغذیه ، اختلال در گفتار ، عفونت های گوش ، مشکلات دندان ، فشار روانی ، مشکلات ظاهری و غیره را به دنبال داشته باشد. بنابراین توصیه میشود که درمان لب شکری یا شکاف باز کام حتما در سنین پایین تحت درمان قرار گیرد.
مراحل و جزئیات جراحی شکاف کام و لب
جراحی شکاف کام و لب بر اساس سن کودک، گستره شکاف و شرایط بافتی در چند مرحله انجام می شود که در ادامه آنها را بررسی کرده ایم :
- مرحله اول جراحی ترمیم لب است که معمولاً بین ۳ تا ۶ ماهگی انجام می شود که در این جراحی، بافت های لب و عضلات اطراف به صورت دقیق بازسازی می شوند تا ظاهر طبیعی و عملکرد صحیح عضلانی حاصل شود.
- جراحی ترمیم کام که رویکرد اصلی در جراحی شکاف کام و لب، بستن شکاف کام است و معمولاً در حدود ۹ تا ۱۸ ماهگی انجام می شود. این عمل شامل بازسازی عضلات مهم کام نرم ، ترمیم لایه های داخلی، ایجاد امکان تولید صحیح صدا و اصلاح جریان هوا هنگام گفتار می باشد. این مرحله نقشی بنیادی در شکل گیری گفتار صحیح و جلوگیری از مشکلات شدید فکی دارد.
- پیوند استخوان که در سنین ۷ تا ۹ سالگی، هنگام رویش دندان های دائمی، برای بسیاری از کودکان پیوند استخوان از لگن به ناحیه لثه انجام می شود تا مسیر رشد دندان ها به صورت طبیعی شکل گیرد.
- جراحی های تکمیلی که گاهی برای اصلاح لب بالا، بینی، یا ارتقای کیفیت گفتار در سال های آینده است و موجب بهبود کامل عارضه است.
ضرورت انتخاب جراح متخصص
از آنجا که جراحی شکاف کام و لب یکی از حساس ترین جراحی های ترمیمی کودکان یا حتی بزرگسالان است، انتخاب جراح باتجربه اهمیت بسیار ویژه ای دارد. جراح باید مهارت بالایی در ترمیم عضلات ظریف کام و لب داشته باشد تا عملکرد طبیعی این اندام ها بازگردد. انتخاب متخصص گوش حلق و بینی توانمند در این زمینه بهترین اقدام برای درمان لب شکری به شمار میرود.
